Choroby zawodowe to stosunkowo częsty problemów wśród pracowników. Wiele osób nie wie, że po rozpoznaniu choroby zawodowej można uzyskać jednorazowe odszkodowanie, rentę, 100% płatne zwolnienie lekarskie oraz inne świadczenia z ZUS.
W tym wpisie wyjaśniamy, co należy zrobić, aby takie świadczenia otrzymać.
Co to choroba zawodowa?
Zgodnie z definicją zawartą w Kodeksie pracy, choroba zawodowa to choroba, wymieniona w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych „narażeniem zawodowym”.
Przykłady chorób z wykazu:
-
zespół cieśni nadgarstka,
-
pylica płuc,
-
trwałe uszkodzenie słuchu od hałasu,
-
alergiczne choroby skóry,
-
choroby zakaźne.
Czy chorobę zawodową można rozpoznać tylko w czasie zatrudnienia?
Rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym, ale także po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych.
Kiedy można ubiegać się o odszkodowanie?
Odszkodowanie jest możliwe tylko wtedy, gdy:
-
Lekarz stwierdzi podejrzenie choroby zawodowej.
-
Sanepid wyda decyzję potwierdzającą chorobę.
-
ZUS określi procent uszczerbku na zdrowiu.
Zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej — kto ma obowiązek?
Kodeks pracy nakłada obowiązek zgłoszenia każdego podejrzenia choroby zawodowej do dwóch instytucji: państwowego inspektora sanitarnego (sanepid) i okręgowego inspektora pracy (PIP).
Obowiązek ten spoczywa na:
-
pracodawcy,
-
lekarzu właściwym do rozpoznawania chorób zawodowych,
-
lekarzu dentyście, jeśli to on zauważy objawy u pacjenta.
To oznacza, że pracodawca nie może „zignorować” takiego podejrzenia ani przesuwać zgłoszenia na później — przepisy wymagają działania niezwłocznego.
Skierowanie pracownika na badania
Lekarz lub lekarz dentysta, który powziął podejrzenie choroby zawodowej, musi skierować pracownika na badania w celu:
-
potwierdzenia choroby zawodowej, lub
-
stwierdzenia braku podstaw do jej rozpoznania.
To ważne, bo samo podejrzenie nie jest wystarczające — potrzebne jest odpowiednie orzeczenie.
Kto jeszcze może zgłosić podejrzenie?
Zgłoszenia może dokonać również pracownik lub były pracownik, jeżeli podejrzewa, że jego objawy mogą wskazywać na chorobę zawodową.
Pracownik zatrudniony musi zrobić to za pośrednictwem lekarza medycyny pracy. Były pracownik zgłasza podejrzenie samodzielnie.
Jak wygląda diagnostyka choroby zawodowej?
Po zgłoszeniu podejrzenia lekarz kieruje pracownika na specjalistyczne badania. Ocenia się:
-
historię choroby,
-
wyniki badań,
-
warunki pracy (tzw. ocena narażenia zawodowego),
-
dokumentację z zakładu pracy,
-
wywiad środowiskowy.
Następnie uprawniona jednostka (m.in. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy) wydaje opinię medyczną.
Ostateczna decyzja o stwierdzeniu choroby zawodowej należy do państwowego inspektora sanitarnego.
Kiedy pracownik może ubiegać się o odszkodowanie za chorobę zawodową?
Podstawą jest decyzja państwowego inspektora sanitarnego o uznaniu choroby zawodowej. Dopiero po jej wydaniu ZUS może ocenić:
-
czy choroba spowodowała stały lub długotrwały uszczerbek na zdrowiu,
-
czy powstała niezdolność do pracy,
-
czy pracownik ma prawo do innych świadczeń.
Jednorazowe odszkodowanie z ZUS
Jednorazowe odszkodowanie to świadczenie wypłacane pracownikowi, u którego stwierdzono uszczerbek na zdrowiu spowodowany chorobą zawodową.
Oceny dokonuje lekarz orzecznik ZUS.
Ile wynosi odszkodowanie?
Wysokość świadczenia jest corocznie waloryzowana. ZUS wypłaca określoną kwotę za każdy procent uszczerbku.
W okresie od 1 kwietnia 2025 r. do 31 marca 2026 r. kwota jednorazowego odszkodowania z tytułu choroby zawodowej wynosi 1636 zł za każdy procent stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu.
Zasiłek chorobowy
Pracownik, u którego stwierdzono chorobę zawodową, otrzymuje 100% wynagrodzenia za okres niezdolności do pracy na L4 od pierwszego dnia choroby.
Renta z tytułu niezdolności do pracy spowodowanej chorobą zawodową
Jeżeli choroba uniemożliwia dalszą pracę lub powoduje, że pracownik może pracować tylko w ograniczonym zakresie, ZUS może przyznać:
-
rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy – gdy pracownik utracił w znacznym stopniu zdolność do wykonywania pracy zgodnej z kwalifikacjami,
-
renta z tytułu całkowitej niezdolności do pracy – gdy nie może wykonywać żadnej pracy zawodowej.
Zwrot kosztów leczenia – kiedy przysługuje?
ZUS może pokryć m.in. koszty leczenia, rehabilitacji, środków ortopedycznych itp., jeżeli są one niezbędne do powrotu do sprawności i wynikają z choroby zawodowej np. aparat słuchowy przy uszkodzeniu słuchu, specjalistyczne ortezy.
Czy pracodawca wypłaca odszkodowanie?
W przypadku chorób zawodowych pracodawca nie wypłaca odszkodowania, chyba że naruszył przepisy BHP i pracownik zdecyduje się na wytoczenie powództwa przed sądem.