Stosunkowo często na działkach posadowione są słupy energetyczne, linia wysokiego napięcia lub inne urządzenie przesyłowe, które znacząco ograniczają możliwość korzystania z gruntu. Rodzi się wówczas pytanie: czy właścicielom takich nieruchomości za słup na działce należy się odszkodowanie?
Służebność przesyłu
Zgodnie z art. 305¹ k.c. nieruchomość można obciążyć na rzecz przedsiębiorcy służebnością przesyłu (np. słupy energetyczne, linie wysokiego napięcia), który zamierza wybudować lub którego własność stanowią urządzenia przesyłowe, prawem polegającym na tym, że przedsiębiorca może korzystać w oznaczonym zakresie z nieruchomości obciążonej, zgodnie z przeznaczeniem tych urządzeń.
Ustanowienie służebności przesyłu co do zasady następuje za wynagrodzeniem, które ma rekompensować ograniczenie prawa własności.
Jeżeli strony nie dojdą do porozumienia, służebność oraz wysokość wynagrodzenia może ustanowić sąd.
Wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości – art. 224–225 k.c.
Jeżeli przedsiębiorstwo przesyłowe korzysta z nieruchomości bez ważnej umowy lub ustanowionej służebności, właściciel może domagać się wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z gruntu.
Możliwe jest dochodzenie zapłaty za korzystanie z działki nawet za okres kilku lub kilkunastu lat wstecz, o ile roszczenie nie uległo przedawnieniu.
Kiedy przysługuje odszkodowanie za słupy energetyczne na działce?
Odszkodowanie lub wynagrodzenie za słupy energetyczne przysługuje wyłącznie w przypadku bezumownego korzystania z nieruchomości.
Bezumowne korzystanie oznacza, że przedsiębiorstwo przesyłowe:
-
nie posiada zawartej z właścicielem umowy,
-
nie ma ustanowionej służebności przesyłu ani służebności gruntowej,
-
nie dysponuje innym skutecznym tytułem prawnym (np. decyzją administracyjną).
Ważny wyrok Trybunału Konstytucyjnego
Przez wiele lat przedsiębiorstwa energetyczne skutecznie blokowały wszelkie roszczenia właścicieli działek, powołując się na zasiedzenie służebności przesyłu – również za okres sprzed 2008 r. Sytuację tę zmienił wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 grudnia 2025 r., sygn. P 10/16.
Trybunał uznał za niezgodne z Konstytucją stosowanie wykładni, która pozwalała na:
-
zasiedzenie służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu,
-
doliczanie do biegu zasiedzenia okresu sprzed 3 sierpnia 2008 r., czyli sprzed wprowadzenia do Kodeksu cywilnego instytucji służebności przesyłu.
Przedawnienie roszczeń o odszkodowanie za słupy energetyczne
Roszczenia o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości przedawniają się z upływem 6 lat.
Oznacza to, że właściciel może domagać się zapłaty za okres ostatnich 6 lat wstecz, licząc od dnia wniesienia pozwu.
Jak ustala się wysokość odszkodowania za słupy energetyczne?
Przy dochodzeniu roszczeń kluczowe znaczenie ma ustalenie powierzchni faktycznie zajętej przez infrastrukturę.