Publikacja: · Ostatnia zmiana treści:
Skargę na przewlekłość wnosi się jeszcze w toku postępowania. Opłata wynosi 200 zł, a po uwzględnieniu skargi sąd może, na żądanie skarżącego, przyznać od 2000 do 20 000 zł. Skarga ma przede wszystkim doprowadzić do sprawnego prowadzenia sprawy. Nie jest automatyczną wypłatą za przekroczenie określonej liczby miesięcy i nie służy do podważania merytorycznych rozstrzygnięć sądu.
Poradnik dotyczy skargi przewidzianej w ustawie z 17 czerwca 2004 r. Stan prawny zweryfikowano 11 września 2026 r.
Kiedy postępowanie jest przewlekłe?
Liczy się nie tylko czas od wniesienia pozwu lub wszczęcia postępowania. Sąd bada terminowość i prawidłowość czynności potrzebnych do zakończenia sprawy, jej złożoność, znaczenie dla strony oraz zachowanie uczestników. Uwzględnia łączny dotychczasowy czas postępowania, niezależnie od liczby etapów i instancji.
Przykładem okoliczności wymagającej wyjaśnienia może być długi okres bez żadnej czynności mimo kompletnego materiału. Samo oczekiwanie na opinię biegłego nie przesądza wyniku skargi: znaczenie mają m.in. konieczność opinii i działania sądu w celu jej uzyskania. Trzeba również uczciwie wskazać opóźnienia wynikające z własnych wniosków, braków pism czy niestawiennictwa.
Skarga na przewlekłość nie zastępuje apelacji. Nie służy do nakazania sądowi, żeby uwierzył określonemu świadkowi, przyjął konkretną wysokość szkody albo wydał wyrok korzystny dla skarżącego.
Kto i kiedy może wnieść skargę?
Krąg uprawnionych zależy od rodzaju postępowania. W sprawie cywilnej uprawnieni są m.in. strona, interwenient uboczny i uczestnik; w sprawie karnej znaczenie ma status strony, natomiast w postępowaniu egzekucyjnym liczy się status strony lub innej osoby realizującej w nim swoje uprawnienia. Ustawa obejmuje także określone postępowania przygotowawcze, sądowoadministracyjne i egzekucyjne, z przewidzianymi w niej wyłączeniami.
Skargę wnosi się w toku postępowania. Jeżeli sprawa została już prawomocnie zakończona, trzeba ocenić odrębną drogę dochodzenia naprawienia szkody. Złożenie pisma po zakończeniu postępowania nie przywraca możliwości skorzystania z tego środka w dowolnym terminie.
Gdzie złożyć skargę?
Co do zasady skargę dotyczącą sprawy sądowej składa się w sądzie, przed którym toczy się postępowanie; rozpoznaje ją właściwy sąd przełożony. Nie należy ustalać adresata wyłącznie na podstawie ostatniej otrzymanej koperty. Ustawa przewiduje szczególne reguły m.in. dla spraw obejmujących kilka instancji, Sądu Najwyższego i sądów administracyjnych.
Skargę dotyczącą egzekucji składa się do właściwego sądu rozpoznającego skargę. W postępowaniu przygotowawczym pismo składa się do prokuratora prowadzącego lub nadzorującego postępowanie, a rozpoznaje je sąd wskazany w ustawie. Przed wysłaniem pisma warto sprawdzić art. 4 i 5 ustawy dla konkretnego rodzaju sprawy.
Co powinno znaleźć się w skardze?
Poza wymaganiami pisma procesowego skarga musi zawierać żądanie stwierdzenia przewlekłości oraz okoliczności uzasadniające to żądanie. Brak tych dwóch elementów może prowadzić do odrzucenia skargi bez wzywania do uzupełnienia.
- Oznacz sąd, strony, rodzaj sprawy i sygnaturę akt.
- Wyraźnie zażądaj stwierdzenia przewlekłości wskazanego postępowania.
- Przedstaw chronologię: daty wszczęcia, rozpraw, opinii, doręczeń, wniosków i okresy bezczynności.
- Wyjaśnij, dlaczego określone przerwy były nieuzasadnione, uwzględniając trudność sprawy i własne zachowanie.
- Jeżeli domagasz się pieniędzy, sformułuj osobne żądanie przyznania sumy pieniężnej i wskaż jej wysokość.
- Możesz wnosić o zalecenie podjęcia odpowiednich czynności, bez narzucania rozstrzygnięcia co do istoty sprawy.
Przydatne są kopie pism i zarządzeń, potwierdzenia doręczeń, informacje o terminach oraz uporządkowany wykaz zdarzeń. Dokumenty powinny pozwolić sprawdzić konkretne daty. Ogólne stwierdzenie, że sprawa trwa za długo, jest słabsze od rzeczowej chronologii.
Ile wynosi opłata i możliwa suma pieniężna?
Opłata stała od skargi wynosi 200 zł. Jeśli skargę wnosi kilka osób, każda uiszcza opłatę oddzielnie. Zwrot opłaty zależy od sposobu zakończenia postępowania i przepisów kosztowych właściwych dla danej sprawy, dlatego nie warto zakładać z góry, że każda skarga prowadzi do zwrotu 200 zł.
Po uwzględnieniu skargi sąd, na żądanie skarżącego, przyznaje sumę od 2000 do 20 000 zł. W ustawowych granicach jej wysokość wynosi nie mniej niż 500 zł za każdy rok dotychczasowego trwania postępowania. Szczególne znaczenie sprawy i brak zawinionego przyczynienia się skarżącego do opóźnienia mogą uzasadniać wyższą kwotę. Uwzględnia się sumy wcześniej przyznane w tej samej sprawie; ustawa przewiduje także wyjątek dotyczący Skarbu Państwa.
Nie należy traktować stawki rocznej jako prostego kalkulatora gwarantowanej wypłaty. Najpierw sąd musi stwierdzić przewlekłość. Sama wysokość dochodzonego odszkodowania w głównym procesie nie wyznacza kwoty należnej z tytułu skargi.
Co dzieje się po wniesieniu skargi?
Ustawa przewiduje wydanie orzeczenia w ciągu dwóch miesięcy od złożenia skargi. Sąd może ją oddalić albo stwierdzić przewlekłość i wydać zalecenia dotyczące czynności potrzebnych do sprawnego prowadzenia postępowania. Zalecenia nie mogą wkraczać w ocenę faktyczną i prawną sprawy.
Ponowną skargę w tej samej sprawie można co do zasady wnieść po 12 miesiącach od orzeczenia określonego w art. 12. Ustawa skraca ten okres do sześciu miesięcy w określonych sprawach przygotowawczych z tymczasowym aresztowaniem oraz w postępowaniu egzekucyjnym; przewiduje też wyjątek dotyczący skargi odrzuconej z przyczyn formalnych.
Czy można dochodzić dodatkowego odszkodowania?
Przyznana suma pieniężna nie zamyka automatycznie drogi do odrębnego roszczenia o naprawienie szkody wynikłej ze stwierdzonej przewlekłości. W takim procesie trzeba wykazać właściwe przesłanki odpowiedzialności, w tym szkodę i jej związek z opóźnieniem. Orzeczenie uwzględniające skargę wiąże sąd cywilny co do stwierdzenia przewlekłości, a sumę przyznaną za ten sam okres uwzględnia się przy rozliczeniu.
Art. 16 ustawy reguluje również sytuację strony, która nie wniosła skargi i dochodzi naprawienia szkody po prawomocnym zakończeniu sprawy. To odrębne postępowanie, wymagające oceny podstaw roszczenia. Pomocne może być wcześniejsze uporządkowanie różnicy między odszkodowaniem a zadośćuczynieniem.
Podstawa prawna
Ustawa z 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, w szczególności art. 2–6, 9 oraz 11–17. Przed wniesieniem pisma należy dobrać przepisy do rodzaju i etapu własnego postępowania.